Elevator World

Elevator World (19)

เมื่อมีฝนตกหนักหรือน้ำท่วม อาคารที่มีลิฟต์ต้องเตรียมรับมือเร็วกว่าพื้นที่ทั่วไป เพราะบ่อลิฟต์และปล่องลิฟต์มักอยู่ในระดับต่ำ น้ำจึงอาจไหลเข้าไปกระทบเซนเซอร์ สายไฟ อุปกรณ์นิรภัย และระบบควบคุมได้ สิ่งสำคัญคือหยุดความเสี่ยงก่อนน้ำเข้าถึงระบบ และห้ามเปิดลิฟต์กลับมาใช้งานเองหลังน้ำลด

บทความนี้สรุป 7 ขั้นตอนสำหรับเจ้าของอาคาร นิติบุคคล ผู้ดูแลอาคาร และผู้ใช้งาน เพื่อรับมือน้ำท่วมอย่างปลอดภัยและเป็นระบบ

ในสมัยโบราณมีการใช้ระบบรอบขึ้น-รอบลง (Hoist and Winch) ซึ่งใช้เครื่องมือเดียวกับเครื่องกรองน้ำหรือบ่อแก้วเพื่อยกของขึ้นและลง โดยมักใช้พลังงานจากมนุษย์ สัตว์ หรือไฟฟ้าที่เกิดจากเครื่องกลหรือเครื่องยนต์ไอเดียว

เมื่อถึงปี คริสต์ศักราช 1800 ในยุโรปเกิดการพัฒนาของเครื่องยนต์ไอน้ำที่ใช้พลังงานจากไอน้ำเพื่อสร้างกำลังขับเคลื่อน ทำให้เกิดโอกาสในการประยุกต์ใช้เครื่องยนต์ไอน้ำในการขับเคลื่อนลิฟต์ ตัวอย่างเช่นลิฟต์ไอน้ำแบบแพลตฟอร์มขึ้นแรกในบันทึกประวัติศาสตร์ได้รับการติดตั้งที่โรงไฟฟ้าลอนดอนในประเทศอังกฤษในปี คริสต์ศักราช 1834

อย่างไรก็ตาม ลิฟต์โดยสารแบบไฮดรอลิกส์ที่ถูกพัฒนาโดยเฮเมนส์ Elisha Graves Otis ในปี ค.ศ. 1852 เป็นการเปลี่ยนแปลงสำคัญในอุตสาหกรรมลิฟต์ เนื่องจากใช้เทคโนโลยีใหม่ที่มีประสิทธิภาพและความปลอดภัยมากยิ่งขึ้น ลิฟต์โดยสารแบบไฮดรอลิกส์นี้ได้รับความนิยมและการนำไปใช้ในอาคารสูงตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา และมีการพัฒนาต่อเนื่องในอดีตและปัจจุบันจนถึงสมัยที่เราอยู่ในปัจจุบัน

 

 

ลิฟต์โดยสารตัวแรกของโลกที่รู้จักกันมากที่สุดคือลิฟต์ไฮดรอลิกส์ (Hydraulic Lift) ซึ่งถูกพัฒนาขึ้นโดยอาจารย์เฮเมนส์ ในปี ค.ศ. 1852 และได้รับการติดตั้งครั้งแรกในปี ค.ศ. 1857 ที่โรงแรมฟัลทัน ณ นครนิวยอร์ก สหรัฐอเมริกา

ลิฟต์ไฮดรอลิกส์เป็นลิฟต์ที่ใช้กระบวนการอัดน้ำในกระบวนการลูกสูบและกระบวนการส่งกำลังไปยังลิฟต์เพื่อยกขึ้นหรือลงลงไปในอาคาร โดยใช้กระบวนการอัดน้ำในภายใต้แรงดันเพื่อยกขึ้นหรือลงลงไปในอาคาร มีโครงสร้างที่เหมือนกับห้องเครื่องยนต์และท่อน้ำที่ใช้ในกระบวนการทำงานของลิฟต์

ลิฟต์ไฮดรอลิกส์ได้เป็นการนำเสนอเทคโนโลยีใหม่ที่มีประสิทธิภาพและความปลอดภัยในการยกสิ่งของและคนขึ้นลงในอาคาร นับเป็นเครื่องมือที่สำคัญในการสร้างอาคารที่มีความสูง เช่น ตึกสำนักงาน ห้างสรรพสินค้า และอาคารที่มีชั้นมาก และได้ก่อให้เกิดการพัฒนาของลิฟต์ในรูปแบบต่าง ๆ ที่เหมาะสำหรับการใช้งานและความต้องการของสถาปนิกและผู้ออกแบบอาคารทั่วโลกในปัจจุบัน

 

ในปี คริสต์ศักราช 1852 ณ New York Exposition ใน Crystal Palace (พระตำหนักคริสตัล) มีการแสดงระบบลิฟต์ที่เป็นนวัตกรรมล้ำหน้าของเฮเมนส์ (Elisha Graves Otis) โดยในการแสดงนี้เฮเมนส์ได้ทำการทดสอบและสาธิตระบบลิฟต์ที่ใช Safety Gear Break System ที่สามารถป้องกันการตกลงมาได้ ซึ่งเป็นนวัตกรรมที่ช่วยให้คนสามารถใช้งานลิฟต์ได้อย่างปลอดภัยในกรณีที่เส้นเชือกแขวนิลิฟต์ขาด ลิฟต์จะทำการเบรคโดยอัตโนมัติเพื่อไม่ให้ลิฟต์ตกลงมาด้านล่าง

การแสดงระบบลิฟต์ที่นิวยอร์กเอ็กซ์โพสิชันในปี 1852 เป็นที่น่าสนใจและได้รับความสนใจจากผู้เข้าชมอย่างมาก เฮเมนส์ (Elisha Graves Otis)ได้เคลื่อนลิฟต์ขึ้นไปยังความสูงประมาณ 4 ชั้น ซึ่งเป็นการสาธิตว่าระบบลิฟต์สามารถทำงานได้อย่างปลอดภัย

การแสดงระบบลิฟต์นี้สร้างความประทับใจและผลักดันให้เกิดการพัฒนาลิฟต์ในอนาคต เฮเมนส์ (Elisha Graves Otis)ได้รับความเคารพและความยอมรับในอุตสาหกรรมลิฟต์ และทำให้เกิดการใช้เทคโนโลยีลิฟต์ที่ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้นในอาคารสูงทั่วโลกในอนาคต

เมื่อน้ำเข้าบ่อลิฟต์ ความเสียหายไม่ได้จำกัดอยู่ที่อุปกรณ์ซึ่งจมอยู่ในน้ำเท่านั้น ความชื้น ตะกอน โคลน และสิ่งปนเปื้อนอาจเดินทางตามสายไฟ ขั้วต่อ และพื้นผิวโลหะ ทำให้เกิดไฟรั่ว ฉนวนเสื่อม สนิม หรือความผิดปกติที่ยังไม่แสดงอาการในทันที

ดังนั้น แม้น้ำลดแล้วและพื้นที่ดูแห้ง ลิฟต์ก็ไม่ควรถูกรีเซ็ตหรือทดลองวิ่งจนกว่าช่างผู้มีความรู้จะตรวจอุปกรณ์ตามระดับน้ำจริง รุ่นลิฟต์ และคู่มือของผู้ผลิต บทความนี้อธิบายส่วนประกอบที่มักอยู่ในพื้นที่เสี่ยง และสิ่งที่ผู้ดูแลอาคารควรบันทึกเพื่อช่วยให้การประเมินทำได้รวดเร็วขึ้น

เมื่อลิฟต์หยุดระหว่างชั้น สิ่งสำคัญที่สุดคืออยู่ในห้องโดยสาร ขอความช่วยเหลือผ่านอุปกรณ์ฉุกเฉิน และไม่พยายามงัดประตูหรือปีนออกด้วยตนเอง บทความนี้สรุปขั้นตอนที่ผู้โดยสารและผู้ดูแลอาคารควรรู้ เพื่อให้ทุกคนรับมือเหตุการณ์ได้อย่างปลอดภัยและเป็นระบบ

ลิฟต์ไร้สลิงที่วิ่งด้านข้างได้: MULTI เปลี่ยนปล่องลิฟต์ให้คล้ายรถไฟใต้ดินแนวตั้งอย่างไร

ถ้าลิฟต์ไม่ต้องมีสลิง และห้องโดยสารไม่ได้วิ่งแค่ขึ้นหรือลง แต่สามารถเลื่อนไปด้านข้างเพื่อเปลี่ยนปล่องได้ รูปแบบอาคารจะเปลี่ยนไปมากแค่ไหน? แนวคิดนี้ไม่ได้อยู่เฉพาะในภาพยนตร์อีกต่อไป เพราะระบบ MULTI ของ TK Elevator มีชุดทดสอบที่ทำงานได้จริงในหอทดสอบเมืองร็อทไวล์ ประเทศเยอรมนี

อย่างไรก็ตาม MULTI ยังไม่ใช่ลิฟต์โดยสารทั่วไปที่พบได้ตามอาคารส่วนใหญ่ บทความนี้จึงชวนดูทั้งหลักการ โอกาส และข้อจำกัด โดยแยกข้อมูลที่ทดสอบแล้วออกจากภาพอนาคตที่ยังต้องผ่านการออกแบบ รับรอง และติดตั้งให้เหมาะกับแต่ละโครงการ

ลิฟต์เป็นสิ่งอำนวยความสะดวกที่สำคัญในอาคารสูง ไม่ว่าจะเป็นในที่อยู่อาศัยหรือสถานที่ทำงาน แต่เมื่อเวลาผ่านไป ลิฟต์ที่ใช้งานมานานมักจะเกิดปัญหาต่างๆ เช่น เสียบ่อย ทำงานไม่ราบรื่น หรือมีความปลอดภัยต่ำ การปรับปรุงลิฟต์ให้ทันสมัยจึงเป็นทางเลือกที่ดีในการแก้ปัญหาเหล่านี้

น้ำท่วมหนึ่งครั้งมักเผยให้เห็นจุดอ่อนของอาคารมากกว่าหนึ่งจุด ตั้งแต่ทางลาดและช่องเปิดที่น้ำไหลเข้า ระบบระบายน้ำที่รองรับไม่ทัน น้ำย้อนจากท่อ ไปจนถึงอุปกรณ์ไฟฟ้าหรือระบบควบคุมที่อยู่ต่ำเกินไป หากซ่อมเฉพาะชิ้นส่วนที่เสียโดยไม่แก้สาเหตุเดิม เหตุการณ์ครั้งต่อไปอาจสร้างความเสียหายซ้ำในตำแหน่งเดิม

บทความตอนสุดท้ายของชุด “ลิฟต์กับน้ำท่วม” จึงชวนผู้ดูแลอาคารเปลี่ยนจากการรับมือเฉพาะหน้าไปสู่แผนลดความเสี่ยงระยะยาว แนวทางต่อไปนี้เป็นกรอบสำหรับสำรวจและวางแผน ไม่ใช่แบบก่อสร้างหรือคำสั่งให้ดัดแปลงลิฟต์เอง งานที่เกี่ยวข้องกับโครงสร้าง ระบบไฟฟ้า ระบบระบายน้ำ เครื่องสูบน้ำ และส่วนประกอบของลิฟต์ต้องให้วิศวกร ผู้ผลิต หรือบริษัทบำรุงรักษาที่มีคุณสมบัติประเมินร่วมกัน

1. ทำแผนที่เส้นทางน้ำจากเหตุการณ์จริง

หลังสถานการณ์ปลอดภัย ควรรวบรวมภาพถ่าย เวลา ระดับน้ำสูงสุด และลำดับที่น้ำเข้าพื้นที่ แล้วทำเครื่องหมายบนแผนผังอาคาร จุดที่ควรบันทึก ได้แก่ ประตูและทางลาด ช่องเดินท่อ รอยต่อผนัง ห้องใต้ดิน ท่อระบายน้ำ โถงลิฟต์ บ่อลิฟต์ ห้องเครื่อง ตู้ไฟ และตำแหน่งเครื่องสูบน้ำ

ข้อมูลจากเหตุการณ์จริงช่วยแยกได้ว่าน้ำมาจากผิวถนน น้ำฝนสะสม น้ำใต้ดิน หรือการไหลย้อนจากระบบท่อ เพราะแต่ละสาเหตุต้องใช้วิธีแก้ต่างกัน อย่าสรุปจากจุดที่เห็นน้ำขังเพียงจุดเดียว เนื่องจากน้ำอาจเดินทางตามราง สายท่อ หรือช่องบริการก่อนปรากฏในบ่อลิฟต์

ควรเชื่อมข้อมูลนี้กับบทความ ก่อนเรียกช่างตรวจลิฟต์หลังน้ำท่วม ต้องเตรียมข้อมูลและถ่ายรูปอะไรบ้าง? เพื่อให้หลักฐานที่เก็บไว้ใช้ได้ทั้งกับการซ่อมและการวางแผนป้องกัน

2. แยก “กันน้ำเข้า” ออกจาก “ลดความเสียหายเมื่อน้ำเข้า”

แนวคิดด้านความทนทานต่อน้ำท่วมแบ่งได้เป็นสองส่วนสำคัญ ส่วนแรกคือ flood resistance หรือการลดโอกาสที่น้ำจะเข้าสู่อาคาร เช่น ปรับระดับธรณี ติดตั้งประตูกั้นน้ำ ปิดผนึกช่องเดินท่อ หรือใช้วาล์วกันน้ำย้อน ส่วนที่สองคือ flood resilience หรือการทำให้อาคารเสียหายน้อยและกลับมาใช้งานได้เร็ว หากน้ำยังเข้ามาได้

การพึ่งแผงกั้นน้ำเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ และการกั้นน้ำสูงเกินขีดความสามารถของโครงสร้างอาจสร้างแรงดันต่อผนังหรือพื้น GOV.UK จึงแนะนำให้มาตรการกันน้ำและมาตรการฟื้นตัวถูกออกแบบร่วมกัน โดยผู้เชี่ยวชาญต้องพิจารณาระดับน้ำ ระยะเวลา ความเร็วของน้ำ และความมั่นคงของอาคาร

3. ตรวจทางระบายน้ำ บ่อพัก เครื่องสูบน้ำ และน้ำย้อน

ระบบระบายน้ำที่ดีต้องพิจารณาทั้งทางที่น้ำเข้าบ่อพัก กำลังของเครื่องสูบน้ำ แหล่งจ่ายไฟ ระบบแจ้งเตือน และปลายทางที่สูบน้ำออก การเพิ่มปั๊มโดยไม่ตรวจขนาดท่อหรือทางระบายปลายทางอาจไม่ช่วยเมื่อฝนหนัก และอาจส่งน้ำไปสร้างปัญหาในพื้นที่อื่น

จุดที่ควรให้ผู้รับผิดชอบตรวจประกอบด้วย:

  • ตะแกรงและรางระบายน้ำไม่มีสิ่งอุดตันและเข้าถึงเพื่อบำรุงรักษาได้
  • บ่อพักมีระดับเตือนและวิธีแจ้งเมื่อปั๊มไม่ทำงาน
  • ปั๊มหลักและปั๊มสำรองมีรอบทดสอบและบันทึกผล
  • แหล่งจ่ายไฟสำรองอยู่ในตำแหน่งที่ไม่เพิ่มความเสี่ยงทางไฟฟ้า
  • ระบบท่อที่มีโอกาสเกิดน้ำย้อนมีวาล์วกันกลับที่เลือกและบำรุงรักษาอย่างเหมาะสม

งานเหล่านี้ไม่ควรเชื่อมต่อหรือแก้ไขโดยพนักงานทั่วไป โดยเฉพาะเมื่อตำแหน่งใกล้บ่อลิฟต์หรือวงจรไฟฟ้า

4. สำรวจช่องเปิดและจุดทะลุของงานระบบ

FEMA ระบุว่าช่องที่ท่อและสายสาธารณูปโภคผ่านเข้าตัวอาคารเป็นเส้นทางน้ำที่ต้องประเมิน ช่องว่างรอบท่อ รางสาย หรือภายในท่อร้อยสายอาจทำให้น้ำเดินทางข้ามห้องได้ แม้ประตูด้านหน้าจะมีกำแพงกั้นน้ำแล้วก็ตาม

ควรให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจสภาพซีลและวัสดุปิดช่องทั้งหมด รวมถึงการเคลื่อนตัวหรือการเสื่อมตามอายุ ห้ามอุดช่องระบายหรือช่องที่ออกแบบไว้เพื่อความปลอดภัยโดยไม่เข้าใจหน้าที่ และอย่าใช้วัสดุชั่วคราวกับตำแหน่งที่ต้องทนไฟหรือรักษาค่าการป้องกันเฉพาะของผนัง

5. พิจารณายกระดับอุปกรณ์ไฟฟ้าและจุดควบคุม

หลักสำคัญของ FEMA และแนวทาง GOV.UK คือการย้ายหรือยกระดับอุปกรณ์ที่เสียหายง่ายให้พ้นระดับน้ำท่วมที่ใช้ในการออกแบบ อาจรวมถึงตู้ไฟ จุดควบคุม สวิตช์ สายสัญญาณ ระบบสื่อสาร และอุปกรณ์สำรองบางประเภท แต่ระดับที่เหมาะสมต้องมาจากการประเมินพื้นที่จริง ไม่ควรคัดลอกตัวเลขจากต่างประเทศมาใช้เป็นข้อกำหนดของอาคารไทยโดยตรง

สำหรับระบบลิฟต์ การย้ายตู้ควบคุม เซนเซอร์ สายไฟ หรืออุปกรณ์ภายในปล่องอาจกระทบการทำงานและการรับรองระบบ จึงต้องหารือกับผู้ผลิตหรือบริษัทบำรุงรักษาและวิศวกรไฟฟ้าก่อนเสมอ การปรับปรุงต้องรักษาการเข้าถึงเพื่อซ่อมบำรุง การระบายอากาศ และระยะปลอดภัยทางไฟฟ้า

6. เลือกแผงกั้นน้ำที่มีเจ้าของงานและขั้นตอนชัดเจน

แผงกั้นน้ำแบบถอดได้มีประโยชน์กับอาคารเดิมบางแห่ง แต่จะทำงานได้ต่อเมื่อมีพื้นที่จัดเก็บ อุปกรณ์ครบ คนติดตั้งรู้วิธี ซีลยังอยู่ในสภาพดี และมีเวลาเตือนเพียงพอ ก่อนเลือกใช้ควรทดสอบว่าติดตั้งได้จริงในเวลากลางคืนหรือช่วงคนไม่ครบทีม

ทุกจุดควรมีรหัส ตำแหน่งจัดเก็บ รายชื่อผู้รับผิดชอบ และภาพวิธีติดตั้ง การติดตั้งต้องไม่ขวางทางหนีไฟ การช่วยเหลือผู้พิการ หรือการเข้าถึงอุปกรณ์ฉุกเฉิน หากแผงกั้นอยู่หน้าโถงลิฟต์ ต้องประสานแผนหยุดใช้ลิฟต์และการกั้นพื้นที่ให้เป็นขั้นตอนเดียวกัน

7. เชื่อมสัญญาณเตือนกับเกณฑ์ตัดสินใจของอาคาร

ติดตาม ประกาศเตือนภัยลักษณะอากาศของกรมอุตุนิยมวิทยา และข้อมูลของหน่วยงานท้องถิ่น แต่ไม่ควรหยุดเพียงการส่งลิงก์ให้กลุ่มแชต อาคารควรกำหนด trigger ที่ตรวจสอบได้ เช่น ระดับน้ำที่จุดเฝ้าระวัง ปริมาณน้ำในบ่อพัก หรือเวลาที่คาดว่าน้ำจะถึงทางลาด

เมื่อถึงแต่ละระดับ ต้องรู้ว่าใครโทรหาบริษัทลิฟต์ ใครเตรียมแผงกั้น ใครแจ้งผู้ใช้อาคาร และใครมีอำนาจสั่งหยุดบริการ เกณฑ์เหล่านี้ควรสอดคล้องกับ เช็กลิสต์เตรียมลิฟต์ก่อนน้ำท่วม และขั้นตอนเฉพาะที่ช่างลิฟต์รับรองไว้

8. ทดสอบ บำรุงรักษา และปรับแผนทุกปี

มาตรการป้องกันน้ำท่วมไม่ใช่งานติดตั้งครั้งเดียวแล้วจบ ซีลเสื่อม ปั๊มติดขัด แบตเตอรี่หมด วาล์วไม่ขยับ หรืออุปกรณ์กั้นน้ำสูญหายได้ ควรรวมรายการเหล่านี้ในแผนบำรุงรักษา พร้อมวันที่ตรวจ ผลทดสอบ ผู้รับผิดชอบ และกำหนดแก้ไข

อย่างน้อยปีละครั้ง ให้จัดการซ้อมบนโต๊ะโดยจำลองฝนหนัก ไฟฟ้าดับ ปั๊มหลักหยุดทำงาน และช่างลิฟต์มาถึงล่าช้า จากนั้นดูว่าทีมยังติดต่อกันได้หรือไม่ ติดตั้งอุปกรณ์ทันหรือไม่ และผู้ที่ต้องพึ่งพาลิฟต์ได้รับความช่วยเหลืออย่างไร หากการซ้อมต้องสั่งงานลิฟต์หรือระบบไฟฟ้าจริง ต้องมีผู้เชี่ยวชาญควบคุม

เช็กลิสต์วางแผนปรับปรุงหลังฤดูฝน

  • ☐ มีแผนที่ทางน้ำเข้าและระดับน้ำสูงสุดจากเหตุการณ์จริง
  • ☐ แยกมาตรการกันน้ำเข้าและมาตรการลดความเสียหายเมื่อน้ำเข้า
  • ☐ ตรวจรางระบายน้ำ บ่อพัก ปั๊ม ระบบเตือน และแหล่งจ่ายสำรอง
  • ☐ ตรวจช่องเดินท่อ รางสาย และซีลโดยผู้มีความรู้
  • ☐ ประเมินการยกระดับอุปกรณ์ไฟฟ้าและส่วนควบคุมที่สำคัญ
  • ☐ แผงกั้นน้ำมีตำแหน่งจัดเก็บ อุปกรณ์ครบ และทดสอบการติดตั้งแล้ว
  • ☐ กำหนด trigger และผู้มีอำนาจตัดสินใจในแต่ละระดับ
  • ☐ แผนไม่ขวางทางหนีไฟหรือการช่วยเหลือผู้ใช้ที่มีข้อจำกัดในการเคลื่อนที่
  • ☐ บริษัทบำรุงรักษาลิฟต์และผู้รับผิดชอบไฟฟ้ามีส่วนร่วมในแผน
  • ☐ มีตารางตรวจซ้ำและบันทึกผลอย่างน้อยปีละครั้ง

สิ่งที่ไม่ควรทำ

  • อย่าดัดแปลงส่วนประกอบลิฟต์ ตู้ควบคุม หรือวงจรไฟฟ้าด้วยตนเอง
  • อย่ากั้นน้ำสูงขึ้นเรื่อย ๆ โดยไม่ประเมินแรงดันและโครงสร้างอาคาร
  • อย่าอุดช่องหรือท่อทุกจุดโดยไม่ทราบหน้าที่เดิมของระบบ
  • อย่าพึ่งเครื่องสูบน้ำเพียงตัวเดียวโดยไม่มีสัญญาณเตือนและแผนเมื่อไฟดับ
  • อย่าวางแผงกั้นน้ำขวางทางอพยพหรือทำให้น้ำไหลไปยังตู้ไฟ
  • อย่าเปิดลิฟต์หลังถูกน้ำกระทบจนกว่าจะตรวจตามขั้นตอน อ่านเพิ่มได้ที่ หลังน้ำลด เปิดลิฟต์ได้เมื่อไร?

สรุป

เป้าหมายของการปรับปรุงระยะยาวไม่ใช่รับประกันว่าน้ำจะไม่เข้าทุกกรณี แต่คือการลดโอกาสเกิดเหตุ ลดความเสียหายต่อระบบสำคัญ รักษาความปลอดภัยของคน และทำให้อาคารฟื้นกลับมาใช้งานได้เร็วขึ้น จุดเริ่มต้นที่ดีที่สุดคือข้อมูลจากเหตุการณ์จริง แล้วให้ผู้ดูแลอาคาร วิศวกรระบบ บริษัทลิฟต์ และผู้เกี่ยวข้องวางแผนร่วมกันเป็นชุดเดียว

หากเกิดน้ำเข้าบ่อลิฟต์แล้ว ควรอ่าน น้ำเข้าบ่อลิฟต์แล้ว อะไหล่และระบบใดเสี่ยงเสียหายบ้าง? และติดต่อบริษัทบำรุงรักษาเพื่อประเมินก่อนสั่งใช้งาน

คำเตือนด้านความปลอดภัย: บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่แบบวิศวกรรม คู่มือผู้ผลิต หรือข้อกำหนดกฎหมายสำหรับอาคารใดอาคารหนึ่ง ห้ามลงบ่อลิฟต์ เปิดตู้ควบคุม สัมผัสอุปกรณ์ไฟฟ้า หรือดัดแปลงระบบลิฟต์โดยผู้ที่ไม่ได้รับอนุญาต

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

เมื่อน้ำลดและพื้นบริเวณลิฟต์ดูแห้ง หลายอาคารอาจต้องการเปิดลิฟต์ให้กลับมาใช้งานโดยเร็ว แต่สภาพที่มองเห็นจากภายนอกไม่สามารถยืนยันว่าระบบไฟฟ้า เซนเซอร์ อุปกรณ์นิรภัย และชิ้นส่วนภายในปล่องลิฟต์ปลอดภัยแล้ว ความชื้น ตะกอน และคราบสกปรกอาจยังค้างอยู่ในขั้วต่อ สวิตช์ รางประตู หรืออุปกรณ์ที่อยู่ต่ำกว่าระดับน้ำ

หลักสำคัญคือ อย่ารีเซ็ตหรือจ่ายไฟกลับเพื่อลองเดินเครื่องเอง จนกว่าจะมีการควบคุมพื้นที่ ตรวจความเสียหาย และทดสอบตามขั้นตอนของผู้ผลิตโดยช่างหรือผู้มีความรู้ที่รับผิดชอบระบบนั้น

1. ยืนยันว่าพื้นที่ปลอดภัยก่อนเข้าตรวจ

ก่อนเริ่มงาน ผู้ดูแลอาคารควรยืนยันว่าหน่วยงานที่รับผิดชอบอนุญาตให้เข้าพื้นที่แล้ว ไม่มีความเสี่ยงจากโครงสร้าง น้ำไหลกลับ หรือไฟฟ้ารั่ว กั้นประตูชั้นและจุดเข้าถึงลิฟต์ พร้อมติดป้ายห้ามใช้งานให้เห็นชัดเจน

ผู้ที่ไม่มีหน้าที่ไม่ควรเปิดประตูชั้น ลงบ่อลิฟต์ หรือเข้าไปในพื้นที่เครื่องจักร การเข้าถึงพื้นที่เหล่านี้ต้องใช้ขั้นตอนความปลอดภัย เครื่องมือ และอุปกรณ์ป้องกันที่เหมาะสม

2. ห้ามจ่ายไฟกลับเพียงเพื่อดูว่าลิฟต์ยังทำงานหรือไม่

คำแนะนำหลังน้ำท่วมของ GOV.UK ระบุว่าไม่ควรเปิดระบบสาธารณูปโภคกลับจนกว่าบริษัทผู้ให้บริการหรือวิศวกรที่มีคุณสมบัติเหมาะสมจะตรวจว่าปลอดภัย หลักการเดียวกันมีความสำคัญกับลิฟต์ เพราะการจ่ายไฟให้อุปกรณ์ที่เปียกหรือปนเปื้อนอาจทำให้เกิดไฟฟ้าลัดวงจร ความเสียหายลุกลาม หรือสร้างอันตรายต่อผู้ตรวจ

ช่างควรควบคุมและแยกแหล่งจ่ายไฟตามขั้นตอนของสถานที่ก่อนเปิดตู้ ตรวจสาย หรือสัมผัสอุปกรณ์ ห้ามลัดวงจรอุปกรณ์นิรภัยเพื่อเร่งให้ลิฟต์กลับมาวิ่ง

3. บันทึกระดับน้ำและเหตุการณ์ก่อนทำความสะอาด

ภาพถ่ายและข้อมูลจากจุดที่ปลอดภัยช่วยให้ช่างประเมินขอบเขตความเสียหายได้แม่นยำขึ้น ควรบันทึก:

  1. ระดับน้ำสูงสุดและเวลาที่พบว่าน้ำเข้า
  2. ชั้นและพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบ เช่น บ่อลิฟต์ โถงชั้นล่าง ห้องเครื่อง หรือตู้ควบคุม
  3. เวลาที่ตัดไฟ สูบน้ำ และเริ่มทำความสะอาด
  4. Error code เสียง กลิ่น หรืออาการผิดปกติก่อนหยุดระบบ
  5. ยี่ห้อ รุ่น หมายเลขเครื่อง และข้อมูลบริษัทบำรุงรักษา

อย่าล้างคราบหรือถอดชิ้นส่วนสำคัญก่อนบันทึกสภาพเดิม เว้นแต่จำเป็นเพื่อระงับอันตรายเร่งด่วน

4. ตรวจระบบไฟฟ้าและวงจรนิรภัย

การที่พื้นผิวแห้งไม่ได้แปลว่าฉนวน ขั้วต่อ หรือแผงวงจรภายในแห้งและพร้อมใช้งาน ช่างควรตรวจสายไฟ กล่องต่อสาย สวิตช์ เซนเซอร์ อุปกรณ์หยุดฉุกเฉิน และวงจรนิรภัยตามคู่มือของผู้ผลิต รวมถึงวัดค่าทางไฟฟ้าด้วยวิธีที่เหมาะสม

ชิ้นส่วนที่ถูกน้ำสกปรกอาจเกิดการกัดกร่อนหรือส่งสัญญาณผิดพลาดภายหลัง แม้จะทำงานได้ในครั้งแรก จึงต้องพิจารณาความสะอาด ความชื้นตกค้าง และความเหมาะสมในการซ่อมหรือเปลี่ยนเป็นรายชิ้น

5. ตรวจบ่อลิฟต์และชิ้นส่วนกลไก

บ่อลิฟต์มักเป็นจุดที่น้ำสะสมก่อนส่วนอื่น ควรตรวจบัฟเฟอร์ รางนำทาง ขายึด รอกตึง ชุดผู้ว่าความเร็ว ชูส์หรือลูกล้อ อุปกรณ์ใต้ห้องโดยสาร และจุดยึดต่าง ๆ เพื่อหารอยสนิม ตะกอน การติดขัด การเคลื่อนตัว หรือสารหล่อลื่นที่ปนเปื้อน

สำหรับลิฟต์ไฮดรอลิก ต้องประเมินกระบอก ท่อ ข้อต่อ ซีล ชุดปั๊ม และน้ำมันตามระดับน้ำจริง การตัดสินใจล้างระบบ ถ่ายน้ำมัน หรือเปลี่ยนชิ้นส่วนควรอ้างอิงผลตรวจและคำแนะนำของผู้ผลิต

6. ตรวจประตูชั้น อินเตอร์ล็อก และธรณีประตู

โคลนและตะกอนอาจค้างในรางประตู ลูกล้อ กลไกล็อก หรือสวิตช์ยืนยันการปิดประตู ทำให้ประตูฝืด ปิดไม่สนิท หรือส่งสถานะผิดพลาด วงจรอินเตอร์ล็อกเป็นอุปกรณ์นิรภัยสำคัญและต้องทำงานตามแบบ ห้ามบายพาสเพื่อทดลองวิ่ง

ควรตรวจทุกชั้นที่ระดับน้ำหรือความชื้นเข้าถึง ไม่ใช่ตรวจเฉพาะชั้นล่างที่เห็นคราบชัดเจน

7. ให้ผู้มีความรู้กำหนดขอบเขตการตรวจหลังเหตุผิดปกติ

แนวทางของ HSE สำหรับอุปกรณ์ยกระบุว่า หลังเหตุการณ์พิเศษที่อาจกระทบความปลอดภัย เช่น ความเสียหายหรือความล้มเหลว ควรมีการตรวจอย่างเป็นระบบโดยผู้มีความรู้ และจัดทำบันทึกข้อบกพร่อง หลักการนี้ช่วยผู้ดูแลอาคารแยก “การซ่อมบำรุง” ออกจาก “การยืนยันว่าปลอดภัยต่อการกลับมาใช้”

ข้อกำหนดทางกฎหมายแตกต่างกันในแต่ละประเทศ ข้อมูล HSE ใช้เป็นแหล่งอ้างอิงด้านหลักการจัดการความเสี่ยง ไม่ใช่คำยืนยันข้อกฎหมายของประเทศไทย การตัดสินใจต้องยึดกฎหมายในพื้นที่ คู่มือผู้ผลิต และผู้รับผิดชอบของอาคาร

8. ทดสอบตามลำดับก่อนรับผู้โดยสาร

เมื่อช่างตรวจและแก้ไขรายการสำคัญแล้ว ควรทดสอบตามขั้นตอนของผู้ผลิต เริ่มจากการตรวจวงจรและการทำงานในสภาวะที่ควบคุมได้ ก่อนทดสอบการวิ่งโดยไม่มีผู้โดยสาร ตรวจการจอดชั้น ประตู เบรก สัญญาณเตือน การสื่อสารฉุกเฉิน และอุปกรณ์นิรภัยที่เกี่ยวข้อง

ไม่ควรเปิดให้ผู้โดยสารใช้เพียงเพราะลิฟต์สามารถเคลื่อนที่ได้หนึ่งหรือสองเที่ยว ต้องมีผู้รับผิดชอบยืนยันผลตรวจ รายการซ่อม และเงื่อนไขการเปิดใช้งานอย่างชัดเจน

เช็กลิสต์ก่อนเปิดลิฟต์หลังน้ำลด

  • ☐ หน่วยงานที่รับผิดชอบยืนยันว่าพื้นที่อาคารปลอดภัย
  • ☐ กั้นพื้นที่และติดป้ายห้ามใช้งานระหว่างตรวจ
  • ☐ ควบคุมและแยกแหล่งจ่ายไฟโดยผู้มีหน้าที่
  • ☐ บันทึกระดับน้ำ เวลา ภาพถ่าย และอาการก่อนหยุดระบบ
  • ☐ ตรวจสายไฟ ขั้วต่อ สวิตช์ เซนเซอร์ และวงจรนิรภัย
  • ☐ ตรวจบัฟเฟอร์ ราง รอก ชูส์ และอุปกรณ์ใต้ห้องโดยสาร
  • ☐ ตรวจประตูชั้น อินเตอร์ล็อก และรางประตูทุกชั้นที่ได้รับผลกระทบ
  • ☐ ตรวจระบบไฮดรอลิกหรือชุดขับตามประเภทของลิฟต์
  • ☐ ซ่อม เปลี่ยน หรือทำความสะอาดตามผลตรวจและคู่มือผู้ผลิต
  • ☐ ทดสอบโดยไม่มีผู้โดยสารตามลำดับที่กำหนด
  • ☐ บันทึกผลตรวจ รายการแก้ไข ผู้ตรวจ และผู้อนุมัติเปิดใช้งาน

สัญญาณที่ควรหยุดทดสอบและตรวจซ้ำ

  • เบรกเกอร์หรืออุปกรณ์ป้องกันตัดการทำงาน
  • มีกลิ่นไหม้ เสียงผิดปกติ ความร้อน หรือประกายไฟ
  • ประตูปิดไม่สนิทหรืออินเตอร์ล็อกทำงานไม่คงที่
  • ลิฟต์จอดไม่ตรงชั้น สั่น หรือเคลื่อนที่ผิดปกติ
  • เกิด Error code ซ้ำ หรือเซนเซอร์ให้ค่าผิดปกติ
  • พบความชื้น คราบสนิม หรือน้ำมันเปลี่ยนสภาพหลังเริ่มทดสอบ

หากพบอาการเหล่านี้ ให้หยุดการทดสอบ ควบคุมพลังงาน และประเมินสาเหตุก่อนดำเนินการต่อ

สรุป

หลังน้ำลด เวลาที่เหมาะสมในการเปิดลิฟต์ไม่ได้วัดจากจำนวนชั่วโมงหรือจำนวนวันที่ผ่านไป แต่ขึ้นอยู่กับระดับน้ำ อุปกรณ์ที่ได้รับผลกระทบ ผลตรวจ การซ่อม และการทดสอบของลิฟต์แต่ละระบบ อาคารควรเก็บหลักฐานและบันทึกการตัดสินใจทุกขั้นตอน เพื่อความปลอดภัยของผู้โดยสารและช่วยติดตามความผิดปกติที่อาจเกิดภายหลัง

อ่านเพิ่มเติมได้ที่ น้ำท่วมกับลิฟต์ควรทำอย่างไร? 7 ขั้นตอนเพื่อความปลอดภัย และ น้ำเข้าบ่อลิฟต์แล้ว อะไหล่และระบบใดเสี่ยงเสียหายบ้าง? หากต้องการให้ทีม SPC ประเมินเบื้องต้น โปรดส่งรุ่นลิฟต์ ระดับน้ำ และภาพจากจุดปลอดภัยผ่านหน้า ติดต่อ SPC

หมายเหตุ: บทความนี้เป็นคำแนะนำทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจ ณ สถานที่ การตัดสินใจเปิดใช้งานต้องยึดคู่มือผู้ผลิต กฎหมายและข้อกำหนดในพื้นที่ และความเห็นของช่างหรือวิศวกรผู้รับผิดชอบ

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

ตรวจลิฟต์ประจำวัน บำรุงรักษา และตรวจสอบใหญ่ ต่างกันอย่างไร? คู่มือสำหรับผู้ดูแลอาคาร

ลิฟต์หนึ่งตัวควรได้รับการดูแลหลายระดับ ไม่ใช่แค่รอให้ช่างเข้าตามรอบแล้วถือว่าครบ การสังเกตอาการประจำวัน การบำรุงรักษาตามแผน และการตรวจสอบสภาพโดยผู้มีความรู้ มีวัตถุประสงค์และผู้รับผิดชอบต่างกัน แต่ข้อมูลของทั้งสามส่วนควรเชื่อมต่อกัน เพื่อให้ความผิดปกติเล็ก ๆ ไม่พัฒนาเป็นเหตุขัดข้องหรือความเสี่ยงด้านความปลอดภัย

บทความนี้ช่วยให้เจ้าของอาคาร นิติบุคคล และผู้ดูแลอาคารจัดระบบดูแลลิฟต์ได้ชัดเจนขึ้น โดยไม่ก้าวล่วงงานทางเทคนิคที่ต้องทำโดยช่างหรือผู้มีความรู้เฉพาะทาง

ลิฟต์ใช้ไฟฟ้าในการพาคนขึ้น–ลง แต่ในบางช่วงของการเดินทาง ระบบขับลิฟต์สามารถส่งพลังงานไฟฟ้ากลับไปใช้ในอาคารได้ เทคโนโลยีนี้เรียกว่า Regenerative Drive หรือไดรฟ์คืนพลังงาน บทความนี้อธิบายหลักการ ข้อจำกัด และข้อมูลที่เจ้าของอาคารควรเตรียมก่อนพิจารณาปรับปรุงระบบเดิม โดยไม่ใช้ตัวเลขประหยัดไฟของโครงการอื่นเป็นคำรับประกัน

Page 1 of 2

รู้เรื่องลิฟต์

ติดต่อเรา

แนะนำปรึกษา
สอบถามข้อมูล:

โทร : 081 6410399
อีเมล : th@spcpartlifts.com  
ไลย์ : @680aczyk (มี @ ด้วยค่ะ)